Yazdır

Viral Hepatitler ve Korunma

Neşe SALTOĞLU*


* Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi, Klinik Bakteriyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Anabilim Dalı, ADANA

Prevention of Viral Hepatitis

Key Words: Viral hepatitis, Prevention, Hepatitis

Anahtar Kelimeler: Viral Hepatit, Korunma, Hepatit

Viral hepatitler geçmişte olduğu gibi günümüzde de önemini sürdüren infeksiyon hastalıklarıdır. Bu hastalıkların bazıları hepatit A ve E virüsleri gibi, başlıca fekal-oral geçişli iken, diğerlerinde (hepatit B, C ve D virüsleri gibi) parenteral yol ile geçiş ön plandadır.

Viral hepatitlerle mücadelede geçiş yollarının belirlenmesi, olası bulaş yollarına karşı önlemlerin alınması çok önemlidir. Bunun yanısıra hepatit A ve hepatit B virüs infeksiyonlarına karşı risk gruplarının aşılanması ve/veya gereğinde pasif immünizasyon yapılması ile korunma mümkündür.

HEPATİT A VİRÜS İNFEKSİYONUNDAN

KORUNMA

Hepatit A virüs (HAV)'ü sıklıkla fekal-oral yolla bulaşmaktadır.

HAV dış ortam koşullarına oldukça dayanıklıdır, aylarca dış ortamda infektivitesini sürdürebilir[1]. HAV 85°C'nin üzerinde 1 dakika inkübasyona dayanıklı olup, kuru ısı ile 180°C'de 1 saatte, 10-15 ppm rezidüel klor konsantrasyonunda 30 dakikada, ultraviyole (UV) ile 1 dakikada, otoklavda 121°C'de 15 dakikada, 1/4000 formalinde 37°C'de 3 günde inaktive olabilmektedir. Eter ve kloroforma dayanıklıdır[2].

• HAV infeksiyonu için risk grupları[1]:

1. Orta ve yüksek derecede endemisite bölgesine seyahat edenler (turistler, misyonerler, askeri personel vb.),

2. Homoseksüeller,

3. IV ve diğer ilaç bağımlıları,

4. Pıhtılaşma defekti olan hastalar,

5. Hastalığın yüksek oranda saptandığı bölgelerde yaşayan çocuklar,

6. Primatlarla çalışan personel olarak belirlenmiştir.

Kronik karaciğer hastalığı olanlarda HAV infeksiyonu akut karaciğer yetmezliği geliştirebileceğinden bu grubun da HAV infeksiyonundan korunması gereklidir.

• Korunmada virüsün bulaşının engellenmesi için;

1. Suyun, besinlerin ve çevrenin fekal kontaminasyonunun önlenmesi,

2. Suların klorlanması,

3. Besinlerin sinek ve vektörlerden korunması,

4. HAV infeksiyonlu kişilerin besin hazırlamaması,

5. Alt yapının (kanalizasyon sistemlerinin) düzenlenmesi,

6. En önemlisi el yıkamaya riayet edilmesidir[2].

HAV'lı kişi ile temas, sarılık ortaya çıkmadan 2 hafta ile çıktıktan sonraki 1 hafta boyunca engellenmelidir. Hastaya ait kişisel eşyaların kullanılmaması, hastanın kullandığı eşyaların temizliğinin sıcak su ve sabunla yapılması gereklidir. Hastanın kanı veya dışkısı ile bulaşmış eşyaların dezenfeksiyonunda ise 1/10 oranında sulandırılmış çamaşır suyu ile temizlik yeterli olacaktır.

HAV infeksiyonu nedeni ile hastaneye yatırılan bir hastada özel izolasyon önlemlerine gerek yoktur. Ancak hastanın dışkısı ve kanı ile kontaminasyon sözkonusu ise izolasyon uygulanmalıdır. İshali olan hastalar ya da dışkısını tutamayan hastalar için personelin eldiven kullanması gereklidir. Hastanede hasta için kullanılan yiyecek kapları, malzemeler vb. diğer bir hasta için kullanılmadan önce mutlaka temizlenmelidir.

HAV'da risk sağlık personeli için normal popülasyondan farklı değildir. En önemli sorun seronegatif çocuk bakıcıları ile ilişkilidir. İnfekte bebeklerden sağlık personeline bulaş %15-18 oranlarında bildirilmiştir. Kusmuk, safra veya kontamine nazogastrik tüp fekal-oral geçişte önemli bulunmuştur[3-6].

HAV ellerde 4 saat infektivitesini muhafaza edebilmektedir. Hasta ile temastan sonra el yıkama önemlidir. HAV infeksiyonu olan bir hastaya yapılacak IV girişimlerde sağlık personeli eldiven kullanmalıdır. İnfekte hastaların bulunduğu ünitede yemek yeme-içme yapılmamalıdır.

• HAV için immünizasyonun amacı;

1. Kişileri infeksiyondan koruma,

2. Geçişi önleyerek hastalık insidansını azaltma,

3. Transmisyonu elimine etmedir.

İnsidansın yüksek olması ve HAV transmisyonunda oynadıkları rol açısından çocuklar immünizasyon stratejisinde primer fokus olmalıdır[1].

Hepatit A'da İmmünizasyon

Pasif ve aktif immünizasyon olarak 2 şekilde uygulanabilmektedir.

Pasif immünizasyon: Pasif immünizasyon için HAV'a karşı immünite geliştirmiş kişilerden elde edilen immün serum globulin kullanılır. Soğuk etanol fraksinasyon yöntemi ile hazırlanır. Yarılanma zamanı 14-21 gün olup, koruyuculuğu 2-6 aydır. Temas öncesi profilaksi 0.02 mL/kg uygulandığında 3 ay kadar koruyuculuk sağlar, 0.05 mL/kg uygulandığı zaman 5 ay veya daha uzun korunma sağlar. Temas sonrası profilaksi en geç 2 hafta içerisinde uygulandığında %85 oranında HAV infeksiyonunu önlediği bildirilmiştir[1]. 0.02-0.06 mL/kg intramusküler (IM) yol ile uygulanır. Bazı preparatlar tiomersal içermektedir. Çocuk ve gebelerde, uygulamada bu maddeyi içermeyen preparatlar tercih edilmelidir, intramusküler immünglobulin (Ig)'ler intravenöz (IV) yol ile uygulanmamalıdır. Ig'nin IM uygulanmasında ciddi yan etki nadirdir. IgA eksikliği olanlarda anafilaktik reaksiyonlar bildirilmiştir. Bu kişilere uygulanmamalıdır. İnaktive aşılarla etkileşimi yoktur. Ancak canlı aşılar ve hepatit A infeksiyonunu önleme için Ig uygulanmasından sonra MMR 3 ay, varisella aşısı 5 ay sonra uygulanmalıdır[1].

• Temas öncesi profilaksi önerilen durumlar[1];

1. Gelişmiş ülkelerden az gelişmiş ülkelere 3 aydan kısa süreli seyahat edenlere 0.02-0.04 mL/kg, 3 aydan uzun süreli seyahat edenlere ise 0.06 mL/kg 5 ayda bir uygulanabilir.

2. Bakımevleri, hastaneler ve zeka özürlü kişilerin yaşadığı yerlerde gelişen salgınlarda seronegatif kişilere uygulanabilir.

3. Askeri personel de profilaksi gerektiren durumlardan biridir.

4. Salgın durumlarında 2 yaş altı çocuklarda uygulanabilir.

• Temas sonrası profilaksi önerilen durumlar[1];

1. Hepatitli hasta ile aynı evde yaşayan veya cinsel ilişkisi olan seronegatif kişilere,

2.   Kreş ve yuvalarda rutin uygulanmaz. Ancak salgın durumlarında seronegatif personel, bakıcı, çocuk altı değiştirenlere,

3.   Okullarda rutin uygulanmaz. Ancak salgınlarda hasta ile yakın ilişkisi olan seronegatif kişilere,

4.   Hastanelerde rutin uygulanmaz. Ancak salgınlarda dışkı ve infekte hastalar ile teması olan seronegatif kişilere.

Temas öncesi ve sonrası uygulamalar Tablo 1'de belirtilmiştir.

Aktif immünizasyon: HAV aşıları canlı attenüe aşılar, inaktif aşılar ve kombine aşılardır.

Canlı attenüe aşılar; HAV CR 326F suşundan hazırlanır. Subkütan, tek doz uygulama yapılır. İmmünite süresinin uygunluğu, düşük maliyeti olumlu özellikleridir. Yan etkisi lokal ağrı ve hassasiyet, baş ağrısı, yorgunluk, gastrointestinal sistem semptomları olarak bildirilmiştir. Canlı aşının immünglobulinle birlikte uygulanması uygun olmadığından her ikiside uygulanacaksa aralarında en az 3 ay süre gerekir[2].

İnaktif aşıların immünojenik etkileri kapsid antijenlerine bağlıdır. Formalinle inaktive edilirler. Aşıda HAV HM-1275 veya GBM ya da HAV CR-326 F suşu kullanılmaktadır. MRC-5 insan diploid hücre kültürlerinde hazırlanır. Alüminyum hidroksit ile immünojenitesi arttırılmıştır.

İlk aşıdan sonra 6. ya da 12. aylarda yapılan uygulama ile 20 yıla kadar bağışıklık oluşabileceği bildirilmiştir[7]. Aşı IM yol ile deltoid adaleye uygulanmalıdır.

Havrıx 2-18 yaşta 720 ELISA ünite/doz 2 dozda, 18 yaş üzeri 1440 ELISA ünite/doz 2 dozda, Avaxim 160 ELISA ünite/doz, Vaqta 2-17 yaş arası 25 ELISA ünite/doz 2 dozda, 17 yaş üzerinde 50 ELISA ünite/doz olarak hazırlanmıştır, 2 dozda uygulanmaktadır. Koruyucu düzeyde antikor başlangıç dozundan 2 hafta sonra oluşmaya başlar[2]. En fazla önerilen uygulama tek dozu izleyen 6-12 aylar arası yapılan rapel doz uygulamasıdır. Bu dozdan sonra 10-30 yıl arası korunma bildirilmiştir.

Aşı yan etkileri: Ateş, baş ağrısı, halsizlik, lokal olarak enjeksiyon yerinde ağrı, hassasiyet bildirilmiştir. Ciddi yan etkiler nadiren Guillain-Barre sendromu, brakial pleksus nöropatisi, transvers miyelit, multipl skleroz, ensefalopati, anafilaksi, eritem multiform olarak bildirilmiştir[1].

Hepatit A aşısının difteri, poliovirüs (oral veya IM), tetanoz, tifo (oral veya IM), kolera, Japon ensefaliti, kuduz, sarı humma aşıları ile birlikte uygulanması immün yanıtı azaltmaz veya yan etkileri arttırmaz. Hepatit A aşısı hepatit B aşısı ile birlikte uygulanabilir[1].

• HAV infeksiyonundan korunmada aktif immünizasyon uygulanması önerilen durumlar[2];

1. Laboratuvarda direkt virüsle çalışan seronegatif personele,

2. Hepatitli hastanın takibini yapan seronegatif hastane personeline,

3. Çocuk bakım merkezinde çalışan seronegatif personele,

4. Mental durumu iyi olmayan kişilere ve ilgili personele,

5. Homoseksüellere,

6. Gelişmekte olan bölgelere 3 aydan uzun süreli seyahat edenlere, askeri ve diplomatik personele  (ilk doz, ayrılmadan en az 4 hafta önce verilmelidir), 4 haftadan önce seyahat edenlere aşının ilk dozu ile birlikte farklı bir bölgeden Ig uygulaması (0.02 mL/kg yapılmalıdır),

7. Salgınlarda 2 yaş üzeri çocuklara,

8. Hemofili hastalarına,

9. Uyuşturucu kullananlara,

10. Kanalizasyon işçileri ve gıda hazırlayıcılara,

11. Kronik karaciğer hastalığı olan kişilere uygulanmalıdır.

Aşılama politikaları ulusların sosyoekonomik koşulları ve gelişmişlik oranı ile ilişkili görünmektedir. Ülkemizde HAV'la karşılaşmanın daha çok çocukluk döneminde olduğu gözönüne alınarak, aşılamanın 5-6 yaş altındaki çocuklara yapılması uygun görünmektedir. Bununla birlikte erişkin çağda, ancak halen seronegatif kişiler için ileri yaşta hepatit A'nın klinik seyrinin ciddi olması ve fulminan hepatit riskinin artması nedeni ile erişkin çağdaki seronegatif kişiler aşılanmalıdır.

HEPATİT E VİRÜS İNFEKSİYONUNDAN KORUNMA

Hepatit E virüs (HEV)'ü HAV'a benzer şekilde fekal-oral geçişli bir etkendir. Prognoz genellikle iyidir. Bununla birlikte gebelik esnasındaki infeksiyonlarda fulminant hepatite bağlı mortalite bildirilmiştir. Korunmada suyun ve besin kaynaklarının fekal kontaminasyonunun önlenmesi önemlidir. Suların sürekli klorlanması bulaşı önlemede uygundur[8]. Genel temizlik kurallarına uyulması, el yıkama alışkanlığının yaygınlaştırılması şarttır. HEV infeksiyonundan korunmada, ticari immünglobulinler uygun değildir. Sadece salgınlar sırasında anti-HEV pozitif kişilerden elde edilen plazma havuzlarından immünglobulinler gebelerin immünizasyonu için yararlı olabilir[9,10].

Hayvan modellerinde rekombinant HEV proteini kullanarak yapılan aşı çalışmaları mevcuttur, ancak insanlarda aşı henüz kullanıma girmemiştir[11,12].

HEPATİT B VİRÜS İNFEKSİYONUNDAN KORUNMA

Hepatit B virüs (HBV)'ünün geçişini önlemek için alınması gereken önlemler parenteral-perkütan yol ile bulaşın önlenmesi, cinsel yol ile bulaşın önlenmesi ve vertikal bulaşın önlenmesi şeklinde planlanabilir[13].

• Parenteral–perkütan yolla bulaşın önlenmesi için[14];

1. Kan ve kan ürünlerinin kontrolü,

2. Hasta ile ilgilenen personelin eldiven kullanması, genel kurallara uyması,

3. Hastalarda uygulanan aletlerin steril olması,

4. Tek uygulamalık steril enjektörler kullanılması,

5. Hastanın kanı ile temas etmiş tırnak makası, jilet vb. araçların ortak kullanılmaması,

6. Laboratuvar personelinde kaza ile bulaşmanın önlenmesi,

7. Diş tedavisinde mutlaka steril malzeme ve ekipman kullanılması,

8. Uyuşturucu bağımlılarında ortak enjektör kullanımının önlenmesi,

9. Manikür, pedikür gibi işlemlerde sterilizasyona uyulması,

10. Tatuaj gibi işlemlerle bulaşın önlenmesi,

11. Ülkemiz için de ayrıca toplu sünnetlerden kaçınma önemlidir.

• Cinsel yol ile bulaşmanın önlenmesi için;

1. Prezervatif kullanma,

2. Güvenli cinsel ilişki,

3. HBV pozitif kişilerin eşlerinin ya da cinsel partnerlerinin HBV için aşılanmaları önerilmektedir.

• Vertikal bulaşın önlenmesi için; tüm gebelere HBV açısından test yapılmalıdır[13].

Sağlık Personeli ve HBV Riski

Sağlık personeli için risk kan kontaminasyonuna maruz kalma sıklığı ve çalışma süresi ile ilişkilidir.

Hemodiyaliz ünitesi, acil ve operasyon odaları, klinik laboratuvar, organ transplantasyon birimleri, onkoloji birimleri çalışanları yüksek risk grubu olarak belirlenmiştir. En önemli bulaş yolu perkütan yol olarak bildirilmiştir. Risk cerrahlarda en çok dikiş atma, hemşirelerde ve teknisyenlerde ise en çok kesici alet değişimi ya da iğneleri atarken yaralanma şeklindedir. Ülkemizde sağlık personelinde HBsAg pozitifliği %8 (%3.5-16.4), anti-HBs pozitifliği %40 (%17.9-52.9) oranlarında bildirilmiştir[15].

• Sağlık personeline bulaşın önlenmesinde;

1.   Önlemlerin belirlenmesi,

2.   Sağlık personelinin işe başlarken ve her yıl eğitimi,

3.   HBV aşısının uygulanması önemlidir.

• Bulaşa neden olabilecek alet ve malzemelerin temizliğine dikkat edilmelidir;

1. Korunmada ısıya dayanıklı cihaz ve malzemeler için otoklavlama ve kaynatma (121°C'de 20-30 dakika, kuru ısıda 170°C'de 2 saat süre ile),

2. Çalışma alanı temizliğinde %0.1 klor konsantrasyonu, kan dökülmüş alanda %1 klor konsantrasyonu içeren Na-hipoklorit kullanımı,

3. Na-hipoklorit kullanılamayan alanların yüzey temizliğinde %70 etil alkol kullanımı,

4. Endoskopların bol su ile çalkalandıktan sonra sterilizasyonu,

5. Diyaliz sıvı yollarının 500-700 ppm Na-hipoklorit ile 30-40 dakika veya %1.5-2 formaldehitle 1 gece bekletilmesi, diyaliz ünitelerinde hepatitli hastaların makinelerinin ayrılması, çalışan ve hastaların HBV'ye karşı aşılanmaları gereklidir.

• Laboratuvar çalışanları için dikkat çekici belirlemeler yapılmalıdır;

1. Kan ürünleri incelemelerinde ağız pipetleri kullanılmamalı, mümkün olduğunca otomatik teknikler kullanılmalı,

2. Örneklerin test edilmesi için özel alanlar bulunmalı, mümkünse dispozıbl aletler kullanılmalı,

3. Tüm kontamine materyal otoklavlanmalı ya da uygun şekilde dekontamine edilmeli,

4. Kontamine yüzeyler %0.5-1 Na-hipokloritle silinmelidir.

Hepatit B'de İmmünizasyon

HBV pozitif gebelerden doğan bebeklerde pasif + aktif immünizasyon uygulanması şeklindedir (Tablo 2). Tablo 3'de HBsAg negatif annelerin bebekleri için Hepatit B aşısı uygulamaları belirtilmiştir.

Ülkemizde halen uygulandığı gibi 0-1 yaş arası bebeklerin HBV'ye karşı aşılanmaları, evlenme işlemlerinde hepatit B testlerinin uygulanması infeksiyonun bulaş zincirini kıracaktır.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) prevalansın %10'un üzerinde olduğu toplumlarda tüm bireylerin HBV'ye karşı aşılanmasını önermektedir[13].

Pasif immünizasyon: Hepatit B'ye karşı immün kişilerin serumlarından elde edilen immünglobulin uygulanır. 0.06 mL/kg IM deltoid adaleden uygulanır. Temastan sonraki 7 gün içerisinde uygulanabilmesine rağmen ilk 48 saatteki uygulamanın daha uygun olduğu gösterilmiştir[14].

• Pasif immünizasyon uygulanan gruplar;

1. Hepatit B pozitifliği olan anneden doğan bebeklere (0.5 mL IM yol ile, en geç 48 saat içerisinde verilmeli, ilk 12 saat içerisinde yapılmasının daha uygun olacağı bildirilmiştir[13,16]),

2. HBV pozitif hastanın kanı ile iğne batması şeklinde ya da mukoza teması olanlara,

3. Akut HBV'li kişi ile cinsel ilişkiye girenlere önerilmektedir[17].

Bu gruplara aynı zamanda aktif immünizasyon da yapılmalıdır. Ig ile aşı aynı yere uygulanmamalıdır[13].

Aktif immünizasyon: Ülkemizde rekombinant DNA teknolojisi ile hazırlanan aşılar kullanılmaktadır.

Aşı 0-1-6. ya da 0-1-2-12. aylarda IMolarak deltoid alana uygulanmalıdır. Üç doz aşıya antikor yanıtı %90'ın üzerindedir[14]. Aşılamadan sonra koruyuculuk düzeyi 9 yılın üzerinde devam ettiği için rapel doz önerilmez[13].

Aşı yan etkileri: Enjeksiyon yerinde ağrı, ateş, nadiren Guillain Barre sendromu[18,19].

Aşı sonrası kronik hemodiyaliz hastaları ile immünsüpresif hastaların bir bölümünde bağışık yanıt oluşmamaktadır. Bu gruplara çift doz aşılama ya da 2. kez aşılama önerilir[14,20]. Sigara içenler, obez kişiler, ileri yaş, aşının uygun olmayan yerlere yapılması (örneğin deltoid dışında başka bir kasa) gibi durumlarda bağışık yanıtın oluşmadığı olgular bildirilmiştir [14]. 10 mIU/mL üzerindeki değerler koruyucu kabul edilmektedir. Aşılama şemasının dışında hemodiyaliz hastaları hariç, rapel yapılması gerekmemektedir. Hemodiyaliz hastalarında anti-HBs titresi < 10 mIU/mL ise rapel uygulanır[13].

• HBV aktif immünizasyonu önerilen gruplar[13,16];

1. HBV taşıyıcılarının aileleri,

2. Kronik karaciğer hastalığı olan diğer hepatitli hastalar,

3. IV ilaç bağımlıları,

4. Mental retardasyonu olan kişiler ve onlara bakan personel,

5. Sağlık personeli,

6. Hemodiyaliz ünitesi hastaları, sık kan transfüzyonu yapılan hastalar,

7. HBV insidansının yüksek olduğu toplumlar,

8. Çok sayıda cinsel partneri olanlar, homoseksüeller,

9. Mahkumlar.

Sağlık Personelinde İmmünizasyon

Hepatit markırları negatif tüm sağlık personelinin aşılanması şarttır.

1. Temas halinde hasta HBsAg pozitif, sağlık personeli aşısız ise HBIg 0.06 mL/kg + 3 doz HBV aşı uygulaması,

2. Hasta pozitif, personelin anti-HBs'si bilinmiyorsa anti-HBs tayini ve gerekirse HBIg + 1 doz aşı uygulanması,

3. Temas eden kişi seronegatif, kaynak yüksek riskli ise HBsAg pozitif kaynak gibi tedavi,

4. Sağlık personeli aşılı, koruyucu düzey > 10 mIU/mL altında ise 1 doz aşı uygulanması,

5. Hasta HBsAg pozitif, personelin anti-HBs seviyesi yetersiz ya da negatif ise HBIg + 1 doz aşı veya 30 gün ara ile HBIg uygulama önerilir.

Sağlık çalışanları için aşılar ilk kan temaslarından önce tamamlanmalıdır.

HEPATİT D VİRÜS İNFEKSİYONU ve KORUNMA

HBV'ye benzer geçişli olup, sadece HBV ile birlikte hastalık yapabilir. HBV'ye karşı immünizasyon, hepatit D virüs (HDV) infeksiyonuna karşı da korur[14].

HBV pozitif hastalarda HDV bulaşının engellenmesi, riskli davranışlardan kaçınma, HBV pozitif kişilerin eşlerinin hepatit B için aşılanması korunmada önemlidir[13].

HEPATİT C VİRÜS İNFEKSİYONU ve KORUNMA

Hepatit C virüs (HCV)'ünden korunmada HBV ile benzer geçiş yolları olması nedeni ile genel korunma önlemlerinin alınması önemlidir. Kan yolu, cinsel yol ve vertikal bulaş önlenmelidir[21-23].

1. Kan ve kan ürünlerinin denetlenmesi, gereksiz transfüzyonlardan kaçınma en önemli engelleme yoludur.

2. Plazmanın anti-HCV için taramalarında solvent deterjan muamelesi etkili bir yöntem olup, pıhtılaşma faktörleri ve Ig'lerle geçişi önlemektedir.

3. Kan, plazma, organ, doku, semen donörlerinin izlenmesi önemlidir[23,24]. HCV infeksiyonu için risk grubu kişilerin testlerinin yapılması, belirlenmesi ve izlenmesi önemlidir.

4. Cinsel yol ile bulaşı önleyecek önlemler alınmalıdır. Eşlerin lateks prezervatif kullanmaları, güvenli cinsel ilişki önerilmelidir.

5. HCV infekte annelerin bebeklerine %5 oranında geçiş belirlenmiştir. Bu geçiş doğum sırasında oluşabilmektedir. Sezaryen ya da vajinal yolla doğum arasında fark bildirilmemiştir. Anne sütü ile geçişine dair kanıt yoktur[21].

Transplant doku alıcıları, intranazal kokain ve diğer uyuşturucu ilaçları kullanan, dövme, tatuaj yaptıran, multipl cinsel partneri veya seksüel hastalığı olan, HCV pozitif kişiler ile cinsel ilişkisi olanlar izlenmelidir. Zira HCV ile kronik olarak infekte kişilerin çoğu klinik olarak hastalık belirtisi olmadığı için hastalıklarının farkında değildirler.

İmmünizasyon amaçlı çalışmalarda şempanzelerde multimerik aşı çalışmaları önemlidir. Ancak oluşan humoral yanıt geçici bulunmuştur. Çıplak plazmid DNA aşıları ümit verici görünmektedir[25].

Sağlık personeline bulaşta HCV rölatif riski düşük bildirilmekte olup seropozitivite %1.8 (%0-7) oranlarında saptanmıştır[26-29]. Hemodiyaliz ünitelerinde yıl ile ilişkili artış bildirilmiştir[30,31]. Perkütan hasarla ilişkili sağlık personeline geçiş riski %3-10 oranlarında saptanmıştır. Hemodiyaliz merkezlerinde insidans %0.2, prevalans %1.2; personelde insidans %0.04, prevalans %0.3 olarak bildirilmiştir.

• HCV için temas sonrası korunma;

1. Temas sonrası korunmada “Centers for Disease Control and Prevention (CDC)” tarafından temas sonrası immünglobulin uygulanması önerilmemektedir (toplumda HCV oranı düşük, hepatit C'ye karşı korunma çok açık değil)[24].

2. Temas eden kişi yakın takibe alınmalıdır.

3. HCV infeksiyonu yönünden transaminaz değerleri izlenmeli, HCV polimeraz zincir reaksiyonu bakılmalı, anti-HCV ve ALT başlangıçta bakılmalı ve 4-6 ay sonra anti-HCV tekrar edilmeli, ALT izlenmelidir[24]. Birinci jenerasyon tanı kitleri gerçek insidansı belirlemeyebilir. Eğer istenirse erken tanı için HCV RNA 4-6 hafta içerisinde bakılabilir.

4. Hepatit C infeksiyonu gelişir ise akut HCV gibi interferon alfa (IFN-a) tedavisi uygulanır[32]. IFN-a 2b erken dönem infeksiyonunda etkili olarak bildirilmiştir. Bununla birlikte tedavinin bulaştan sonra 1 ay içerisinde başlanmasının 6 ay sonra başlanmasından daha etkili olup olmadığı bilinmemektedir. Bunun yanısıra infeksiyonun persiste edip etmeyeceği de bilinmemektedir[21].

5. HCV pozitif anneden doğan bebekler HCV infeksiyonu için izlenmelidir. Ig ve antiviral ilaçlar bulaş sonrası profilakside önerilmemektedir. Kord kanı test için kullanılmamalıdır. Doğumdan sonraki 12. ayda anti-HCV test edilmelidir. Eğer erken tanı isteniyorsa HCV RNA 1-2 ay içerisinde test edilebilir. Eğer bebek pozitif ise tıbbi takibi önerilir.

KAYNAKLAR

1.      Centers for Disease Control and Prevention. Prevention of hepatitis A through active or passive immunization: Recommendation of the advisory committee on immunization practices (ACIP). MMWR 48(RR12):1-37.

2.      Feinstone SM, Gust ID. Hepatitis A virus. In: Mandell GL, Bennett JE, Dolin R (eds). Principles and Practice of Infectious Diseases. 5th ed. New York: Churchill Livingstone, 2000:1920-40.

3.      Goodman RA, Carder CC, Allen JR, Orenstein WA, Finton RJ. Nosocomial hepatitis A transmission by an adult patient with diarrhea. Am J Med 1982;73:220-6.

4.      Reed CM, Guftafson TL, Siegel J, Duer P. Nosocomial transmission of hepatitis A from a hospital-acquired case. Pediatr Infect Dis 1984;3:300-3.

5.      Rosenblum LS, Villarino ME, Nainan OV, et al. Hepatitis A outbreak in a neonatal intensive care unit. Risk factors for transmission and evidence of prolonged viral excretion among preterm infants. J Infect Dis 1991; 164:476-82.

6.      Watson JC, Fleming DW, Borella AJ, Olcott ES, Conrad RE, Baron RC. Vertical transmission of hepatitis A resulting in an outbreak in a neonatal intensive care unit. J Infect Dis 1993;167:567.

7.      van Damme P, Thoelen S, Cramm M, De Groode K, Safary A, Meheus A. Inactivated hepatitis A vaccine: Reactogenicity immunogenicity, and longterm antibody persistence. J Med Virol 1994;44:446-51.

8.      Purcell RH, Emerson SU. Hepatitis E virus. In: Mandell GL, Bennett JE, Dolin R (eds). Principles and Practice of Infectious Diseases. 5th ed. New York: Churchill Livingstone, 2000:1958-70.

9.      Joshi YK, Babu S, Sarin S, et al. Immunoprophylaxis of epidemic non-A non-B hepatitis. Indian J Med Res 1985;81:18-9.

10.   Khuroo MS, Dar MY. Hepatitis E: Evidence for person-to-person transmission and inability of low dose immune serum globulin from an Indian source to prevent it. J Gastoenterol 1992;11:113-6.

11.   Tsarev SA, Tsareva TS, Emerson SU, et al. Recombinant vaccine against hepatitis E: Dose response and protection against heterologous challange. Vaccine 1997;15: 1834-8.

12.   Purdy MA, McCaustland KA, Krawczynski K, et al. Preliminary evidence that a trpE-HEV fusion protein protects cynomolgus macaques against challenge with wild-type hepatitis E virus (HEV). J Med Virol 1993;41:90-4.

13.   Centers for Disease Control and Prevention. Hepatitis B virus: A comprehensive strategy for eliminating tranmission in the United States through universal childhood vaccination: Recommendations of the immunization practices advisory committe (ACIP). MMWR 1991;40(RR-13):1-19.

14.   Robinson WS. Hepatitis B virus and hepatitis D virus. In: Mandell GL, Bennett JE, Dolin R (eds). Principles and Practice of Infectious Diseases. 5th ed. New York: Churchill Livingstone, 2000:1652-84.

15.   Balık İ. Dünyada ve Türkiye'de hepatit B epidemiyolojisi. Kılıçturgay K (editör). Viral Hepatit 92. VHSD yayını. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi, 1992:62-72.

16.   Beasley RP, Hwang LY, Lin CC, et al. Hepatitis B immunoglobulin (HBIG) efficacy in the interruption of perinatal transmission of hepatitis B virus carrier state. Lancet 1981;2:388-93.

17.   Redeker AJ, Mckee AP, Mosely WJ, Gocke DJ, Pollack W. Hepatitis B immunoglobulin as a prophylactic measure for spouses exposed to acute type B hepatitis. N Engl J Med 1975;293:1055-9.

18.   Szmuness W, Stevens CE, Harley EJ. Hepatitis B vaccine: Demonstration of efficacy in a controlled clinical trial in a high-risk population in the United States. N Engl J Med 1980;308:833-41.

19.   Kreider SE, Lange WR. Hepatitis B vaccine. N Engl J Med 1984;310:466.

20.   Szmuness W, Stevens CE, Harley EJ. Hepatitis B vaccine in medical staff of hemodialysis units. Efficacy and subtype cross-protection. N Engl J Med 1982;307: 1481-6.

21.   Thomas DL, Lemon SM. Hepatitis C. In: Mandell GL, Bennett JE, Dolin R (eds). Principles and Practice of Infectious Diseases. 5th ed. New York: Churchill Livingstone, 2000:1736-59.

22.   Donahue JG, Munoz A, Ness PM, et al. The declining risk of posttransfusion hepatitis C virus infection. N Engl J Med 1992;327:369.

23.   Blajchman MA, Bull SB, Feinman SV. Posttransfusion hepatitis: Impact of non-A non-B hepatitis surrogate tests. Lancet 1995;345:21-5.

24.   Centers for Disease Control and Prevention. Recommendation for prevention and control of hepatitis C virus (HCV) infection and HCV-related chronic disease. MMWR 1998;47:1-39.

25.   Choo QL, Kuo G, Ralston R, et al. Vaccination of chimpanzees against infection by the hepatitis C virus. Proc Natl Acad Sci USA 1994;91:1294-8.

26.   Alter MJ. Occupational exposure to hepatitis C virus. A dilemma. Infect Control Hosp Epidemiol 1994;15:742-4.

27.   Lanphear BP, Linnemann CC Jr, Cannon CG, DeRonde MM, Pendy L, Kerley LM. Hepatitis C virus infection in healthcare workers. Risk of exposure and infection. Infect Control Hosp Epidemiol 1994;15:745-50.

28.   Puro V, Petrosillo N, Ippolito G. Italian study group on occupational risk of HIV and other bloodborne infections. Risk of hepatitis C seroconversion after occupational exposures in health care workers. Am J Infect Control 1995;23:273-7.

29.   Mitsui T, Iwano K, Masuko K, et al. Hepatitis C virus infection in medical personnel after needlestick accident. Hepatology 1992;16:1109-14.

30.   Niu MT, Coleman PJ, Alter MJ. Multicenter study of hepatitis C virus infection in chronic hemodialysis patients and hemodialysis center staff member. Am J Kidney Dis 1993;22:568-73.

31.   Hardy NM, Sandroni S, Danielson S, Wilson JW. Antibody to hepatitis C virus increases with time on hemodialysis. Clin Nephrol 1992;38:44-8.

32.   Noguchi S, Sata M, Suzuki H, Ohba K, Mikozami M, Tanikawa K. Early therapy with interferon for acute hepatits C acquired through a neeedlestick. Clin Infect Dis 1997;24:992-4.

Yazışma Adresi:

Doç. Dr. Neşe SALTOĞLU

Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi

Klinik Bakteriyoloji ve İnfeksiyon

Hastalıkları Anabilim Dalı

ADANA

Makalenin Geliş Tarihi: 16.09.2001   Kabul Tarihi: 29.09.2001

Yazdır